Szczęśliwy człowiek, który służy Panu
Bardzo się cieszę i dziękuję Bogu, że dzisiejszą celebrację Mszy św. mogę przeżywać wspólnie z tak zacnym gronem, jakim jest świat nauki i środowisk naukowych.
Witam i pozdrawiam bardzo serdecznie:
Czcigodnych Braci w Kapłaństwie, Szanownych Przedstawicieli środowisk naukowych, Oraz Siostry i Braci zgromadzonych na tej Mszy św.!
1. Liturgia tej XXXIII niedzieli zaprasza nas do medytacji nad Słowem Bożym, które mówi o królestwie niebieskim. Szczególnym przesłaniem – sercem tej liturgii są słowa Psalmu responsoryjnego:
„Szczęśliwy człowiek, który służy Panu i chodzi Jego drogami.
Będziesz spożywał owoc pracy rąk swoich,
szczęście osiągniesz i dobrze ci będzie”.
Przywołuję te słowa, ponieważ przypominają nam, że żyjemy w czasie pomiędzy wniebowstąpieniem Chrystusa a Jego ponownym przyjściem.
Właśnie do tego wydarzenia przygotowuje nas całoroczna liturgia, a w sposób szczególny ostatnie dni roku liturgicznego, które obecnie przeżywamy. Słyszymy w tym czasie liczne przypowieści o królestwie Bożym, o potrzebie ożywienia naszej wiary, o pannach mądrych i nieroztropnych, o wdowie i niesprawiedliwym sędzi, o perle ukrytej w ziemi, a także o Sądzie Ostatecznym.
2. Czas pomiędzy wniebowstąpieniem a ponownym przyjściem Chrystusa może wydawać się długi, jakby pozbawiony Jego obecności. Pozornie nic się nie dzieje, dlatego łatwo popaść w duchowe uśpienie i religijne zobojętnienie. Znamy to z codziennego życia. Wielu ludzi nie przejmuje się tym, co ma nadejść, nie korzysta z sakramentów, przestaje się modlić, uznając wiarę i Kościół za coś zbędnego i niepotrzebnego. Myślą, że jeśli wydarzy się coś niepokojącego, zawsze będzie jeszcze czas na nawrócenie.
To klasyczny przykład postawy człowieka z dzisiejszej Ewangelii, który zakopuje otrzymany talent w ziemi i uważa, że wystarczy oddać go we właściwym momencie, aby dobrze wypełnić swoje zadanie. Nic bardziej zgubnego. Chrystus nie akceptuje takiej postawy. Niepodejmowanie wysiłku, by rozwijać i pomnażać otrzymane talenty, jest przejawem duchowego lenistwa. Człowiek z taką postawą zostaje w dzisiejszej Ewangelii nazwany sługą „złym”, „gnuśnym” i „nieużytecznym”, a konsekwencją takiej postawy jest wyrzucenie na zewnątrz, w ciemności, gdzie jest płacz i zgrzytanie zębów.
To bardzo mocna przestroga, aby nie marnować swojego życia, darów ani talentów, które każdy z nas otrzymuje od Boga w obfitości. Dlatego Słowo Boże tak często zachęca nas w tym czasie do czuwania, a wraz z nim do poznawania i zgłębiania prawdy o Chrystusie, o nas samych i o naszym przeznaczeniu. Pragnienie poznawania Bóg wpisał głęboko w nasze serca właśnie po to, abyśmy nie popadali w duchowe odrętwienie.
3. W tym poszukiwaniu prawdy ważną pomocą jest dzisiejsza Ewangelia. Św. Mateusz, przywołując Jezusową przypowieść o talentach, uświadamia nam, że talenty to różne możliwości i szanse, jakie przynosi życie, odpowiedzialność, do której jesteśmy wezwani i którą jesteśmy gotowi na siebie przyjąć, a także zadania i obowiązki, które zostają nam powierzone. Wypełnianie ich z radością i odpowiedzialnością oznacza pomnażanie otrzymanych darów dla dobra własnego i innych.
Właśnie w ten sposób Bóg pragnie wypełniać nasz czas pomiędzy wniebowstąpieniem a ponownym przyjściem Chrystusa. Nie jest to zatem czas pozbawiony Jego obecności. Przeciwnie, w pomnażaniu otrzymanych talentów sam Chrystus nam towarzyszy. Wstępując do nieba, powiedział przecież: „Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” (Mt 28, 20). Wcześniej zaś, jak słyszeliśmy w aklamacji przed Ewangelią, wielokrotnie przypominał: „Trwajcie we Mnie, a Ja w was trwać będę. Kto trwa we Mnie, przynosi owoc obfity”.
Rodzą się zatem pytania: jak my, ludzie nauki, jak środowiska naukowe, powinniśmy przeżywać ten czas? Co powinniśmy czynić, aby pomnażać własne talenty i pomagać innym w ich rozwijaniu?
4. Kiedy mówimy o środowiskach naukowych czy też szerzej o świecie nauki, to przychodzą nam na myśl w pierwszym rzędzie osoby i instytucje oraz ich działalność, których celem jest zdobywanie, rozwijanie i upowszechnianie wiedzy. Ta syntetyczna definicja, jak mi się wydaje, nie wyczerpuje jednak wszystkiego. Bo sokoro mówimy o ludziach, osobach, to między nimi są też relacje. Środowiska naukowe to zatem także określone więzi międzyludzkie, wyrażające się we współpracy, dyskusjach, wymianie poglądów, sporach naukowych czy realizacji wspólnych projektów i celów.
Jest jeszcze jeden ważny aspekt, o którym nie można zapominać. Środowiska naukowe i cały świat nauki tworzą pewien system społeczny, w którym kształtują się autorytety naukowe, powstają i rozwijają teorie oraz wyznaczane są kierunki rozwoju poszczególnych dziedzin. Tym samym świat nauki wywiera istotny wpływ na społeczeństwo, politykę, gospodarkę i kulturę.
5. Ktoś może zapytać, dlaczego o tym mówię właśnie teraz, podczas homilii. Mówię o tym, by podkreślić jak wielki wpływ, może nawet niekiedy nieświadomie, wywierają środowiska naukowe i świat nauki na naszą codzienną rzeczywistość, na nasze życie, na nasze postawy, zachowania jak również na nasze priorytety życiowe. Ludzie nauki ułatwiają i udoskonalają nasze codzienne życie dzięki różnym wynalazkom, ale są również autorami różnych ideologii, nierzadko błędnych i zgubnych, które następnie są upowszechniane w społeczeństwie. Znamy wiele takich przykładów z osobistego doświadczenia i z historii.
Oddziaływanie nauki i ludzi nauki na świat jest zatem ogromne, wręcz fundamentalne. Dlatego tak bardzo potrzebna jest etyka nauki, której
podstawową zasadą powinno być nieustanne poszukiwanie obiektywnej prawdy.
Św. Jan Paweł II pisał w encyklice Fides et ratio, że człowiek nosi w sobie naturalne pragnienie poznania, którego „właściwym przedmiotem [...] jest prawda” (FR, 25). Człowiek „pragnący wiedzieć” stara się poznać otaczającą go rzeczywistość, ale także „istotę prawdy tego, co postrzega”. Uczciwy naukowiec nie zadowala się powierzchowną wiedzą, lecz docieka, aby upewnić się co do jej prawdziwości. Jeżeli okazuje się prawdziwa, przyjmuje ją z satysfakcją, jeżeli zaś fałszywa – odrzuca. Zasadę tę trafnie wyraża św. Augustyn, który w Wyznaniach stwierdza: „Wielu spotkałem takich ludzi, którzy chcieliby oszukiwać, ale takiego, który by chciał być oszukiwany, nie spotkałem” (Confessiones, X, 23, 33: CCL 27, 173).
Naszym naturalnym ludzkim pragnieniem jest zatem poznanie prawdy. Pozostaje jednak zasadnicze pytanie: jak szukać prawdy, której tak bardzo pragniemy?
6. Przekonanie, które najczęściej możemy dziś usłyszeć, głosi, że prawdy należy szukać na drodze refleksji naukowej i filozoficznej. Czy jest to jednak jedyna droga do prawdy? W świecie nauki często nie pozostawia się miejsca na Objawienie, a przecież ono również jest niezaprzeczalnym źródłem prawdy.
Sobór Watykański II naucza, że prawda poznawana na drodze refleksji filozoficznej i prawda Objawienia nie są tożsame, ale też żadna z nich nie czyni drugiej zbędną: „Istnieje podwójny porządek poznania, różniący się nie tylko źródłem, ale i przedmiotem. Różni się źródłem, bo w pierwszym przypadku poznajemy przy pomocy naturalnego rozumu, a w drugim przy pomocy wiary. Różni się przedmiotem, bo oprócz prawdy, do której może dojść rozum naturalny, przedłożone nam są również do wierzenia tajemnice zakryte w Bogu: nie można ich poznać bez Objawienia Bożego” (por. Gaudium et spes, 59).
Te dwa źródła poznania nie wykluczają się ani ze sobą nie rywalizują. Przeciwnie, są komplementarne i wzajemnie się dopełniają, choć każde zachowuje własną przestrzeń, w której się realizuje (por. FR, 17). Wiedza zdobywana rozumem zyskuje pełniejsze znaczenie, gdy jej treść zostaje wpisana w szerszy kontekst wiary (por. FR, 20). Innymi słowy, filozofia i poszczególne dyscypliny naukowe poszukują prawdy na płaszczyźnie rozumu przyrodzonego, natomiast wiara, oświecona i prowadzona przez Ducha, dostrzega w orędziu zbawienia ową „pełnię łaski i prawdy” (por. J 1, 14), którą Bóg zechciał objawić w dziejach, a ostatecznie przez swego Syna, Jezusa Chrystusa (por. 1 J 5, 9; J 5, 31-32) (FR, 9).
7. Szczere i autentyczne poszukiwanie prawdy prowadzi ostatecznie do poznania przyczyny istnienia świata i naszego miejsca w nim, a więc do Boga. Jest również odkrywaniem sensu własnego życia, własnej egzystencji, a także celu, ku któremu wszyscy zmierzamy. Doniosłość tego zadania rozumieli już starożytni Grecy, którzy na architrawie świątyni w Delfach umieścili słynny napis: „Poznaj samego siebie”. Umieszczenie tych słów na świątyni, a nie na areopagu czy innym budynku, miało przypominać, że bez odniesienia do Boga prawda o człowieku pozostaje niepełna i do końca niezrozumiała.
Napis ten wyraża zatem fundamentalne zadanie człowieka: poszukiwanie prawdy o sobie samym i o Bogu. Do jej poznania potrzebny jest zarówno rozum, jak i Objawienie Boże. Św. Jan Paweł II, odwołując się do słów św. Pawła, zauważa: „Każda odkryta prawda jest zawsze tylko etapem drogi ku owej pełnej prawdzie, która zostanie ukazana w ostatecznym objawieniu Bożym: «Teraz widzimy jakby w zwierciadle, niejasno; wtedy zaś [zobaczymy] twarzą w twarz. Teraz poznaję po części, wtedy zaś poznam tak, jak i zostałem poznany»” (1 Kor 13, 12; FR, 3).
Ostateczna prawda dotyczy zatem zbawienia człowieka, które stanowi jego najważniejsze powołanie. Prawda ta znajduje swoje pełne objawienie w Jezusie Chrystusie, który stał się jednym z nas i za nas, dla naszego zbawienia, oddał życie na krzyżu. Właśnie dlatego człowiek powinien trwać w Bogu, aby Bóg trwał w nim, a jego życie przynosiło obfity owoc.
8. Drodzy Pracownicy świata nauki i przedstawiciele środowisk naukowych! Chrystus w dzisiejszej Ewangelii przypomina wam, abyście poprzez swoją pracę naukową, nieustanne poszukiwanie prawdy i przekazywanie jej innym, czynione z odwagą i sumiennością, pomnażali otrzymane talenty. W ten sposób dobrze i właściwie wykorzystacie czas oczekiwania na ponowne przyjście Chrystusa, a zarazem staniecie się wiarygodnymi przewodnikami dla innych na drodze ku zbawieniu. Dzięki waszemu świadectwu i inni będą rozwijać i pomnażać otrzymane talenty.
Dziękując Bogu za wszelkie dobro przez was czynione, już dzisiaj życzę wam, abyście kiedyś usłyszeli z ust Pana życia i śmierci: „Sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego Pana”.
Niech Dobry Bóg wam błogosławi. Amen.
Archidiecezja Gdańska