Można świętować wolność, a jednocześnie niszczyć ją nienawiścią. Podczas Mszy św. za Ojczyznę w gdańskiej bazylice Mariackiej abp Tadeusz Wojda postawił Polakom niewygodne pytanie: czy potrafimy kochać swój kraj, nie szanując siebie nawzajem?

Biało-czerwone flagi, patriotyczne pieśni, pamięć o bohaterach i tysiące gdańszczan świętujących 108. rocznicę odzyskania niepodległości. Jednak w samym sercu miasta, pod sklepieniami bazyliki Mariackiej, wybrzmiało przesłanie, które wykraczało daleko poza rocznicowe uroczystości. Metropolita gdański nie poprzestał na przypomnieniu historii. Mówił o współczesnej Polsce - podzielonej, coraz częściej niezdolnej do rozmowy, zagrożonej pogardą i agresją. O Ojczyźnie, której przyszłość zależy nie tylko od politycznych decyzji, ale przede wszystkim od postawy każdego obywatela.

W środę 11 listopada abp Tadeusz Wojda SAC, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, przewodniczył w południe uroczystej Eucharystii w intencji Ojczyzny. W świątyni zgromadzili się przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, wojska, służb mundurowych, kombatanci, Sybiracy, harcerze, poczty sztandarowe oraz mieszkańcy Gdańska. Wspólna modlitwa była dziękczynieniem za wolność odzyskaną w 1918 r., ale również prośbą o mądrość i odpowiedzialność w jej współczesnym przeżywaniu.

Punktem wyjścia homilii były słowa św. Pawła, wzywającego chrześcijan do gotowości czynienia dobra, unikania sporów, uprzejmości i łagodności wobec innych. Arcybiskup przypomniał, że wiary nie można zamknąć w granicach prywatnego doświadczenia. Jej autentyczność sprawdza się w codziennym postępowaniu, relacjach międzyludzkich i odpowiedzialności za dobro wspólne.

Przywołał postać św. Marcina z Tours, którego liturgiczne wspomnienie przypada właśnie 1

11 listopada - Msza św. za Ojczyznę - rozpoczęcie
Piotr Piotrowski /Foto Gość

1 listopada. Rzymski żołnierz, dzielący swój płaszcz z napotkanym ubogim, stał się dla kaznodziei symbolem chrześcijaństwa, które nie kończy się na deklaracjach.

- Ten wielki święty swoim życiem i działaniem pokazuje nam, że w życiu osobistym, zawodowym czy społecznym wiara nie tylko nie przeszkadza, lecz staje się siłą duchową, która rozbudza odpowiedzialność za drugiego człowieka - mówił metropolita.

Od tego obrazu przeszedł do historii polskiej niepodległości. Przypomniał 123 lata niewoli, kolejne pokolenia podejmujące walkę o zachowanie języka, kultury i narodowej tożsamości. Wspominał powstańców, zesłańców, więźniów, ale również tych, których nazwisk najczęściej nie ma w podręcznikach. Matki czekające na powrót synów, żony tracące mężów, dzieci dorastające bez ojców i młodych ludzi rezygnujących z osobistych marzeń dla przyszłości kraju.

Wskazał, że odzyskanie niepodległości było owocem zarówno zbrojnego wysiłku, jak i wytrwałego przekazywania polskości kolejnym pokoleniom. Szczególną rolę odegrały w tym wiara, religijna tradycja oraz Kościół.

Jednak historyczna refleksja szybko ustąpiła miejsca diagnozie teraźniejszości. Arcybiskup ostrzegł, że dzisiejsze podziały społeczne i polityczne mogą stać się zagrożeniem dla wspólnoty narodowej. Przypomniał, że różnice przekonań są naturalnym elementem życia demokratycznego. Nie mogą jednak prowadzić do odmawiania innym godności.

- Nie musimy mieć identycznych poglądów, aby czuć się częścią jednego narodu. Powinniśmy jednak umieć ze sobą rozmawiać, słuchać siebie nawzajem i szanować swoją i innych godność - podkreślił.

Najmocniejsze słowa padły, gdy metropolita mówił o nienawiści zastępującej zwykłe ludzkie relacje. Gdy sąsiad przestaje być sąsiadem, a rodak staje się wyłącznie politycznym przeciwnikiem, którego należy pokonać, ośmieszyć lub zniszczyć, przekroczona zostaje granica dopuszczalnego sporu.

- Kiedy przestajemy dostrzegać w drugim człowieku rodaka, sąsiada czy współobywatela, a widzimy wyłącznie przeciwnika, którego za wszelką cenę trzeba zwalczyć, upokorzyć, zniszczyć, to popełniamy ciężki grzech przeciw drugiemu. Podkreślam to: ciężki grzech! - zaznaczył arcybiskup.

Kaznodzieja nazwał ten stan duchowym trądem. Odwołując się do Ewangelii o dziesięciu trędowatych, przekonywał, że nienawiść niszczy nie tylko relacje między ludźmi, ale również moralne fundamenty społeczeństwa. Potrzebne jest więc nie tylko polityczne porozumienie, lecz także odnowienie sumień.

W tym kontekście przypomniał konstytucyjną zasadę, że Rzeczpospolita jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. Postawił pytanie, które mogłoby stać się mottem całych uroczystości: czy można mówić o miłości do Polski, jeśli nie potrafimy okazać szacunku drugiemu Polakowi?

Nie oznacza to, jak zaznaczył, konieczności rezygnowania z własnych przekonań czy unikania krytyki rządzących. Przeciwnie - troska o życie publiczne, wskazywanie błędów i domaganie się odpowiedzialności są ważnymi przejawami obywatelskiego zaangażowania. Granicą pozostaje jednak godność drugiego człowieka.

- Musimy jednak pamiętać, że Polska nie jest własnością jednej grupy, jednego pokolenia ani jednej opcji politycznej. Jest naszym wspólnym dobrem, za które wszyscy ponosimy odpowiedzialność - przypomniał.

11 listopada - Msza św. za Ojczyznę - fragment homilii
Piotr Piotrowski /Foto Gość

Metropolita zwrócił również uwagę na sposób rozumienia wolności. Nie jest ona nieograniczonym prawem do realizowania własnych pragnień. Zawsze wiąże się z odpowiedzialnością za konsekwencje podejmowanych decyzji. Wolność jednego człowieka nie może oznaczać przyzwolenia na krzywdzenie czy poniżanie drugiego.

Ważne było także wezwanie do zmiany perspektywy myślenia o państwie. Zamiast pytać wyłącznie, czego obywatele mogą oczekiwać od Polski, warto zastanowić się, co sami potrafią jej ofiarować. Niepodległość nie jest bowiem jedynie historycznym osiągnięciem, ale zadaniem przekazywanym kolejnym pokoleniom.

- Nie pozwólmy, aby różnice poglądów odbierały nam wzajemny szacunek - apelował kaznodzieja. - Możemy się różnić, możemy dyskutować, możemy mieć odmienne wizje, pragnienia i oczekiwania, ale nie zapominajmy, że łączy nas wspólny dom - Polska.

Na zakończenie wezwał do wychowywania młodych ludzi w miłości do Ojczyzny, szacunku dla innych narodów i kultur oraz odpowiedzialności za przyszłość kraju. Najważniejszym narzędziem tego wychowania powinno być świadectwo dorosłych, którzy potrafią ze sobą rozmawiać mimo różnic.

Po Mszy św. podziękowanie metropolicie złożył ks. prał. Ireneusz Bradtke, proboszcz bazyliki Mariackiej. Zwrócił uwagę, że modlitwa wdzięczności za odzyskaną niepodległość była zarazem prośbą o rozsądek, otwartość, życzliwość i zdolność do dialogu. W ramach uroczystości wręczono także odznaczenia „Pro Ecclesia et Populo”, a muzycznym dopełnieniem świętowania był koncert patriotyczny Cappelli Gedanensis.

Tegoroczne obchody przypomniały, że niepodległości nie wystarczy raz wywalczyć i zapisać w podręcznikach. Trzeba jej również codziennie bronić - odpowiedzialnością za innych, troską o dobro wspólne i umiejętnością dostrzegania w drugim człowieku nie wroga, lecz współobywatela.