Dekretem metropolity gdańskiego ks. Marcin Blok został ustanowiony diecezjalnym duszpasterzem nauczycieli i wychowawców. Rozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - fragment homiliiRozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - uhonorowanie emerytówRozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - fragment wykładu Daniela Gucewicza z IPN w Gdańsku

Najpierw modlitwa w archikatedrze, później mocne słowa o odpowiedzialności za młodych, podziękowania, ważna nominacja i lekcja historii. Katecheci archidiecezji gdańskiej rozpoczęli nowy rok pracy.

Nowy rok katechetyczny 2026/2027 w archidiecezji gdańskiej rozpoczął się 29 sierpnia w Oliwie. Nauczyciele religii, duchowni i osoby zaangażowane w katechizację spotkali się najpierw na Eucharystii w archikatedrze oliwskiej, a następnie w Auli św. Jana Pawła II. Inauguracja połączyła modlitwę z rozmową o sytuacji katechetów, podziękowaniem za lata ich pracy oraz spojrzeniem w historię walki o obecność religii w polskiej szkole.

Msza św. przypadła we wspomnienie męczeństwa św. Jana Chrzciciela. Jego postać stała się osią homilii bp. Wiesława Szlachetki. Pasterz przypomniał, że biblijny prorok jest tym, który staje się ”ustami Boga”, a Jan za wierność głoszonej prawdzie zapłacił życiem.

- Wolał więzienie niż pochlebcze milczenie, niż polityczną poprawność - mówił biskup, przypominając napomnienie skierowane przez Jana Chrzciciela do Heroda Antypasa.

Rozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - fragment homilii
Piotr Piotrowski /Foto Gość

Od tej historii przeszedł do współczesnej misji katechetów. Dziękował im za odwagę i konsekwencję, a jednocześnie krytycznie oceniał zmiany dotyczące organizacji nauczania religii w szkołach. W jego ocenie ograniczanie znaczenia tego przedmiotu, niewliczanie oceny z religii do średniej czy umieszczanie zajęć poza podstawową siatką lekcyjną prowadzą do marginalizowania katechezy.

Podkreślił przy tym, że lekcja religii nie może być sprowadzana jedynie do przekazywania wiadomości. - Lekcje religii uczą budowania relacji osobowych, wrażliwości serca, postawy braterstwa i wzajemnego szacunku, uczą dialogu - przekonywał.

Jak zaznaczył, katecheza pomaga także szukać odpowiedzi na pytania o sens życia, uczy poświęcenia dla drugiego człowieka oraz odgrywa rolę w poznawaniu kultury i wychowaniu patriotycznym.

Szczególnie mocno zabrzmiały słowa skierowane bezpośrednio do nauczycieli religii.

- Z całego serca dziękuję wam za waszą niezłomną i odważną postawę, za świadectwo wiary, za troskę o wychowanie młodego pokolenia do życia w wierze i do wartości - powiedział bp Szlachetka.

Na zakończenie przywołał wezwanie z Księgi Jeremiasza: ”Przepasz swoje biodra, wstań i mów wszystko, co ci rozkażę. Nie lękaj się ich”. Biblijne słowa stały się przesłaniem dla katechetów wchodzących w kolejny rok pracy.

Po Eucharystii uczestnicy przeszli do Auli św. Jana Pawła II. Tutaj oficjalna inauguracja nabrała bardziej osobistego charakteru. Podziękowano nauczycielkom religii kończącym wieloletnią pracę w szkołach i parafiach. Wśród uhonorowanych znalazły się Krystyna Krzych, Teresa Michalska, Bożena Mikulska, Jolanta Tarłowska i Barbara Żołnierowicz.

Rozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - uhonorowanie emerytów
Piotr Piotrowski /Foto Gość

Bp Szlachetka odczytał skierowane do nich słowa abp. Tadeusza Wojdy. Metropolita gdański dziękował za ”długoletnią i ofiarną pracę katechetyczną w szkołach i parafiach na terenie archidiecezji gdańskiej”.

Podczas spotkania zwracano uwagę, że owoce pracy katechety nie zamykają się w szkolnych dziennikach i ocenach. To także ślad pozostawiony przez lata w życiu dzieci, rodziców i całych społeczności szkolnych.

Ważnym momentem inauguracji było ogłoszenie nowej nominacji. W odpowiedzi na postulaty zgłaszane przez środowisko nauczycieli abp Tadeusz Wojda powołał diecezjalnego duszpasterza nauczycieli i wychowawców. Bp Szlachetka odczytał dekret, zgodnie z którym funkcję tę od 1 września obejmuje ks. Marcin Blok, wikariusz parafii pw. Trójcy Świętej w Gdańsku-Oliwie. - Jestem otwarty na współdziałanie z nauczycielami, także katechetami, oraz na propozycje, które mogą się pojawić - zadeklarował nowy duszpasterz.

Bp Wiesław mówił też na spotkaniu o dzisiejszych zadaniach katechetów. - Przyszło nam pełnić posługę nauczyciela religii w trudnym czasie, a dla nauczyciela religii trudny czas to dobry czas. Trudny czas dla głoszenia Ewangelii to dobry czas, bo wtedy weryfikuje się prawda, którą się przepowiada, ale też kształtuje się i formuje postawa - podkreślił.

Według biskupa właśnie w takich warunkach potrzebna jest postawa ”niezłomna i odważna”. Mówił też o roli sumienia w rozpoznawaniu dobra i zła. Katechetom przypomniał, że ich zadaniem jest nie tylko nauczanie, lecz także pomaganie młodemu człowiekowi w kształtowaniu sumienia. - Waszą posługą jest także rozświetlanie sumienia, tej wspólnej wszystkim ludziom wiedzy, która obecna jest w sercach młodych ludzi, wśród których pracujecie - zaznaczył.

O wyzwaniach stojących przed całym środowiskiem nauczycielskim mówiła Bożena Brauer z oświatowej Solidarności. Podziękowała za wsparcie udzielane katechetom i odniosła się do sytuacji lekcji religii. Przypomniała również o obywatelskim projekcie dotyczącym religii i etyki w szkole, nad którym, jak mówiła, prace parlamentarne zostały przerwane.

Ostatnim dużym punktem spotkania był wykład dr. Daniela Gucewicza z Instytutu Pamięci Narodowej ”Walka o religię”. Historyk opowiedział o procesie eliminowania nauki religii ze szkół w Polsce Ludowej, szczególnie na terenie ówczesnego województwa gdańskiego.

Przypomniał, że bezpośrednio po II wojnie światowej religia była obecna w szkołach, pracowali w nich księża prefekci i świeccy katecheci. Z czasem komunistyczne państwo zaczęło jednak ograniczać jej obecność. Zmniejszano liczbę godzin, przesuwano zajęcia na koniec dnia, zwalniano katechetów i utrudniano zatrudnianie kolejnych.

Rozpoczęcie Roku Katechetycznego 2026 - fragment wykładu Daniela Gucewicza z IPN w Gdańsku
Piotr Piotrowski /Foto Gość

Po politycznej odwilży 1956 roku religia masowo wróciła do szkół. Nie trwało to długo. Już w 1958 roku władze ponownie zaostrzyły kurs. Zakazano nauczania religii przez osoby zakonne, ograniczano udział nauczycieli w wydarzeniach religijnych, a ze szkół usuwano krzyże.

Dr Gucewicz przywołał protesty rodziców na Pomorzu. W województwie gdańskim odnotowano ponad 20 sytuacji, w których mieszkańcy próbowali ponownie umieszczać krzyże w szkołach. Bywało, że wierni szli z kościoła do szkoły w procesji. - W 1961 roku naukę religii usunięto ze szkół. Kościół odpowiedział rozbudową sieci punktów katechetycznych przy parafiach. Władze próbowały jednak również je kontrolować: żądały rejestracji i sprawozdań, a na duchownych nakładano kary. Dopiero po 1980 roku katechizację uznano za działalność duszpasterską Kościoła. Religia powróciła do szkół w 1990 roku - mówił historyk.

Historyczna opowieść zamknęła klamrą spotkanie, podczas którego przeszłość nieustannie stykała się z teraźniejszością. Inne są czasy, inne mechanizmy i realia szkoły, ale pytanie o miejsce religii w edukacji pozostaje żywe.