Archidiecezja Gdańska

Historia archidiecezji

 

21 kwietnia 1922

papież Pius XI ustanowił administrację apostolską w Wolnym Mieście Gdańsk. Administracja utworzona była z części diecezji chełmińskiej (tereny na lewym brzegu Wisły) i warmińskiej (Żuławy Wiślane)

 

30 grudnia 1925

papież Pius XI wydał bullę Universa christifidelium cura erygującą diecezję gdańską z prawem egzempcji, a jej pierwszym biskupem diecezjalnym został bp. Edward O’Rourke – 

Edward O’Rourke. Urodził się w 1876 r. w Basinie na Białorusi. Pochodził ze starej szlacheckiej rodziny irlandzkiej, obdarzonej w cesarstwie rosyjskim tytułem hrabiego. Studiował we Fryburgu szwajcarskim i Insbrucku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Kownie w 1907 r. Po święceniach pracował w Petersburgu jako wykładowca tamtejszego seminarium oraz duszpasterz dla mieszkających tam katolików. W 1918 r. został biskupem ryskim. Sakrę biskupią przyjął w Wilnie. W 1920 r. złożył rezygnację z biskupstwa ryskiego. W latach 1920-1921 pełnił funkcje delegata apostolskiego na kraje bałtyckie. W 1922 r. został ustanowiony administratorem apostolskim Wolnego Miasta Gdańska, a w 1925 r. pierwszym biskupem gdańskim. Tworzył struktury administracyjne diecezji gdańskiej. Kościołem katedralnym ustanowił pocysterski kościół Świętej Trójcy w Oliwie. Wielką troską otoczył ludność polską zamieszkującą tereny Wolnego Miasta. Znał też doskonale język polski i chętnie się nim posługiwał. Zobowiązał wszystkich kapłanów do znajomości języka polskiego. W tym celu zostały zorganizowane kursy języka polskiego na etapie dla początkujących i zaawansowanych kończące się egzaminem. Starał się o utworzenie polskich parafii personalnych, co spotkało się ze sprzeciwem władz Gdańska. Na skutek nacisku nazistów zrezygnował z funkcji biskupa gdańskiego w 1938 r., zrezygnował również z obywatelstwa Wolnego Miasta Gdańska przyjmując obywatelstwo polskie. Przez pewien czas przebywał u brata, a następnie wyjechał do Rzymu, gdzie zmarł w 1943 r. Po wojnie jego ciało zostało sprowadzone do Gdańska i pochowane w krypcie biskupów gdańskich w katedrze oliwskiej.

 

13 czerwca 1938

papież Pius XI mianował nowym ordynariuszem gdańskim ks. Karola Marię Spletta.

Karol Maria Antoni Splett urodził się w 1898 r. w Sopocie, ochrzczony został w katedrze oliwskiej. Wstąpił do seminarium pelplińskiego (wówczas diecezja gdańska nie miała jeszcze własnego seminarium), gdzie był uczniem Sługi Bożego Konstantyna Dominika. Święcenia kapłańskie przyjął w 1921 r. W 1924 r. uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Posługiwał m. in. w parafiach św. Brygidy w Gdańsku i Pręgowie. Sakrę biskupią przyjął w katedrze oliwskiej. Jego konsekratorami byli biskup warmiński Maksymilian Kaller i biskup pomocniczy diecezji chełmińskiej Konstantyn Dominik. Czas posługi biskupa Spletta przypadł na okres II wojny światowej. Był to najtragiczniejszy okres w historii. Gdańsk oraz Pomorze Gdańskie zostały włączone do Rzeszy Niemieckiej, a wszelkie elementy polskości miały zostać wytępione. Dokonano masowej eksterminacji ludności polskiej, a zwłaszcza duchowieństwa i inteligencji. Smutną pamiątką tego są Lasy Piaśnickie czy cmentarz na Zaspie. Męczeńską śmierć ponieśli kapłani gdańscy dzisiaj błogosławieni: ks. Bronisław Komorowski, ks. Franciszek Rogaczewski i ks. Marian Górecki. W 1939 r. biskup Splett został administratorem apostolskim dla diecezji chełmińskiej. W latach 1940-1942 w Gdańsku przebywał Sługa Boży ks. biskup Konstantyn Dominik. Biskup gdański zatroszczył się dla niego o mieszkanie oraz miesięczne wsparcie finansowe. Po wkroczeniu armii czerwonej na tereny Gdańska, biskup Karol Maria pozostał w swojej diecezji. W sierpniu 1945 r. został aresztowany, a w 1946 r. po pokazowym procesie, skazany na 8 lat więzienia. W czasie uwięzienia znęcano się nad nim fizycznie i psychicznie. Po wyjściu z więzienia był jeszcze przez kilka lat internowany. W 1956 r. wyjechał do RFN. Otoczył duszpasterską troską katolików z Wolnego Miasta Gdańska. Zmarł w 1964 r. w Düsseldorfie i tam też został pochowany. Do końca życia używał tytułu biskupa gdańskiego.

 

4 września 1945

ks. Andrzej Wronka został ustanowiony  administratorem apostolskim diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 26 stycznia 1951 roku, kiedy to władze komunistyczne zmusiły go do opuszczenia diecezji gdańskiej.

 

27 stycznia 1951

wikariuszem kapitulnym diecezji gdańskiej został ks. Jan Cymanowski. Pełnił on tę funkcję do 8 grudnia 1956 roku.

 

29 kwietnia 1951

papież Pius XII mianował ks. Edmunda Nowickiego biskupem koadiutorem sedi datus w Gdańsku, jednak administrację nad diecezją nadal sprawował ks. Cymanowski.

 

8 grudnia 1956

przejęcie administracji w diecezji gdańskiej przez bpa. Edmunda Nowickiego.

bp. Edmund Nowicki urodził się w 1900 r. w Trzemesznie. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1924 r. w Gnieźnie. Studiował prawo kanoniczne w Rzymie uwieńczone stopniem doktora. Przed 1939 r. pracował w kurii arcybiskupiej oraz w sądzie metropolitalnym. W czasie wojny osadzony w obozach koncentracyjnych w Dachau, Gusen i ponownie w Dachau, skąd został zwolniony w 1941 r. pod warunkiem rezygnacji z kapłaństwa, czego na szczęście nie uczynił. Po II wojnie światowej został administratorem apostolskim w Gorzowie Wielkopolskim tworząc struktury diecezjalne m.in. powołując seminarium duchowne. Mianowany biskupem gdańskim, sakrę biskupią przyjął w 1954 r. Diecezję gdańską mógł objąć dopiero w 1956 r. Po śmierci biskupa Spletta został mianowany biskupem ordynariuszem. Tworzył struktury diecezjalne, reorganizował sieć dekanalną. Do jego zasług należy zaliczyć utworzenie Biskupiego Seminarium Duchownego. Zmarł w 1971 r. w szpitalu w Warszawie, został pochowany w krypcie biskupów gdańskich.

 

18 stycznia 1959 

bp Lech Kaczmarek został sufraganem diecezji gdańskiej.

 

2 grudnia 1971

bp Lech Kaczmarek został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

bp Lech Kaczmarek Urodził się w 1908 r. w Poznaniu. Po przyjęciu do seminarium duchownego w Poznaniu został wysłany do Rzymu skąd jednak powrócił ze względu na słabe zdrowie. Święcenia kapłańskie otrzymał w Poznaniu, w 1936 r. W dwa lata później obronił pracę doktorską z teologii. Po wybuchu II wojny światowej zagrożony aresztowaniem wyjechał z Poznania i przebywał na terenie diecezji tarnowskiej. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Poznania. Był prefektem, pracownikiem sądu metropolitalnego, a następnie wykładowcą w seminarium. W 1958 r. został mianowany biskupem pomocniczym diecezji gdańskiej, a po śmierci biskupa Nowickiego biskupem ordynariuszem. Doprowadził do rozbudowy seminarium duchowne, założył także wiele instytucji diecezjalnych, jak: Gdańskie Towarzystwo Teologiczne, Instytut Pastoralny dla Kapłanów i Biskupi Sąd Duchowny. Od 1982 r. był Krajowym duszpasterzem Ludzi Morza. Z jego inicjatywy odbył się II synod diecezjalny. Powołał do istnienia nowe parafie na terenach wielkomiejskich dzielnic. W czasie jego posługi miały miejsce strajki w stoczni gdańskiej, wobec których nie pozostał obojętny posyłając kapłanów do posługi duszpasterskiej i sakramentalnej wśród strajkujących robotników. Jego biskupem pomocniczym był początkowo ks. Kazimierz Kluz pochodzący z diecezji tarnowskiej. Po jego tragicznej śmierci w wypadku samochodowym w nie do końca wyjaśnionych okolicznościach, gdy wracał z miejscowości Trutnowy, kolejnym biskupem pomocniczym został ks. Tadeusz Gocłowski. Biskup Lech Kaczmarek zmarł w 1984 r. w Gdańsku. Pochowany został w krypcie biskupów gdańskich w Oliwie.

 

12 czerwca 1972 

bp Kazimierz Kluz został sufraganem diecezji gdańskiej.

 

23 marca 1983

bp Tadeusz Gocłowski został sufraganem diecezji gdańskiej. Pełnił on tę funkcję do 31 grudnia 1984 roku.

 

31 lipca 1984 

zmarł bp Lech Kaczmarek, a administratorem diecezji został bp Tadeusz Gocłowski. 

 

31 grudnia 1984 

zmarł bp Lech Kaczmarek, a administratorem diecezji został bp Tadeusz Gocłowski. 31 grudnia 1984 bp Tadeusz Gocłowski został ordynariuszem diecezji gdańskiej.

bp Tadeusz Gocłowski urodził się w 1931 r. w Piskach w diecezji łomżyńskiej. W 1949 r. wstąpił do zgromadzenia Księży Misjonarzy. Święcenia kapłańskie otrzymał w Krakowie w 1956 r. Studiował na wydziale prawa kanonicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, a następnie w Rzymie. Pracę doktorską obronił w 1970 r. Pracował jako wykładowca seminarium duchownego w Gdańsku, był dwukrotnym rektorem tej instytucji. Pełnił też funkcje redaktora naczelnego periodyku Księży Misjonarzy „Nasza Przeszłość”. W czasie jego posługi biskupiej doszło do wizyty Jana Pawła II. Po raz pierwszy miało to miejsce w 1987 r., gdy Ojciec Święty sprawował Mszę św. dla ludzi świata pracy na gdańskiej Zaspie, po raz drugi w 1999 r., gdy odbyła się Msza św. w Sopocie. Mocą wspomnianej już bulli papieskiej z 1992 r. nastąpiła likwidacja diecezji chełmińskiej, diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji, a Gdańsk do rangi stolicy Metropolii Gdańskiej obejmującej także diecezje pelplińską i toruńską jako diecezje sufragalne. Patronem diecezji został św. Wojciech. Biskup gdański Tadeusz Gocłowski otrzymał tytuł arcybiskupa metropolity gdańskiego. Arcybiskupowi Gocłowskiemu przyszło scalać dawne terytoria diecezji chełmińskiej z diecezją gdańską i tworzyć nowe struktury metropolii. W pierwszej dekadzie istnienia archidiecezji gdańskiej realizowano ogólnopolski i diecezjalny program duszpasterski związany z Drugą Wielką Nowenną i Ewangelizacją 2000, uwieńczony wskazaniami Jana Pawła II zawartymi w liście apostolskim Tertio Millenio Adveniente. Przeżywano Wojciechowe Milenium i nawiedzenie figury fatimskiej, a na nowe tysiąclecie wierni archidiecezji zostali ubogaceni uchwałami III Synodu Archidiecezji Gdańskiej. Minione dwie dekady zaowocowały powstaniem szkół katolickich, stowarzyszeń i organizacji społecznych.

 

10 sierpnia 1985

papież Jan Paweł II mianował ks. Zygmunta Pawłowicza biskupem pomocniczym diecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Tamallula. Święcenia biskupie otrzymał 7 września 1985 w bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku. Konsekrował go kardynał Józef Glemp, prymas Polski, w asyście Tadeusza Gocłowskiego, biskupa diecezjalnego gdańskiego, i Mariana Przykuckiego, biskupa diecezjalnego chełmińskiego. Jako dewizę biskupią przyjął słowa „In Christo Jesu” (W Chrystusie Jezusie). W 1985 został ustanowiony wikariuszem generalnym diecezji.

 

25 marca 1992 r.

została ogłoszona przez papieża Jana Pawła II bulla Totus Tuus Poloniae Populus. Mocą bulli doszło do największej w historii reorganizacji Kościoła Katolickiego w Polsce. Wynikiem tego było również powstanie Metropolii Gdańskiej, w skład której weszły: archidiecezja gdańska, diecezja pelplińska i diecezja toruńska. Nowo utworzona Archidiecezja Gdańska zwiększyła swoje terytorium z 1926 km do 2500 kmale i tak pod względem obszarowym należała do najmniejszych w Polsce. Na jej obszarze żyło ok. miliona osób, z których 950 tys. było katolikami.

 

24 stycznia 2005

papież Jan Paweł II przyjął rezygnację gdańskiego biskupa pomocniczego Zygmunta Pawłowicza i mianował ks. prałata dr. Ryszarda Kasynę biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Dices. Święcenia biskupie otrzymał 2 kwietnia 2005 w bazylice Mariackiej w Gdańsku. Głównym konsekratorem był abp Józef Kowalczyk – nuncjusz apostolski w Polsce, a współkonsekratorami Tadeusz Gocłowski – arcybiskup metropolita gdański i Piotr Libera – biskup pomocniczy katowicki.

 

17 kwietnia 2008

Ojciec Święty Benedykt XVI mianował księdza arcybiskupa Sławoja Leszka Głódzia, dotychczasowego ordynariusza diecezji warszawsko-praskiej metropolitą gdańskim. Swoją nową posługę abp metropolita objął podczas uroczystego ingresu do Bazyliki Archikatedralnej w Gdańsku Oliwie 26 kwietnia o godz. 12.00. 21 czerwca 2008 r. udzielił pierwszych święceń kapłańskich w Archidiecezji Gdańskiej, w Bazylice Mariackiej w Gdańsku. 29 czerwca 2008 r. w Rzymie otrzymał z rąk Papieża Benedykta XVI paliusz - znak metropolity.

 

18 marca 2010

zmarł biskup Zygmunt Pawłowicz

 

27 października 2012

papież Benedykt XVI mianował dotychczasowego biskupa pomocniczego archidiecezji gdańskiej Ryszarda Kasynę biskupem diecezjalnym diecezji pelplińskiej

 

21 grudnia 2013

papież Franciszek mianował ks. dr Wiesława Szlachetkę biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Vageata. Święcenia biskupie otrzymał 4 stycznia 2014 w archikatedrze oliwskiej. Udzielił mu ich abp Celestino Migliore – nuncjusz apostolski w Polsce, któremu towarzyszyli Sławoj Leszek Głódź – arcybiskup metropolita gdański i abp Henryk Muszyński – prymas senior.

 

26 września 2015

papież Franciszek mianował ks. prał. dr Zbigniewa Zielińskiego biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej ze stolicą tytularną Medeli. Święcenia biskupie otrzymał 24 października 2015 w bazylice archikatedralnej w Oliwie. Głównym konsekratorem był Sławoj Leszek Głódź, arcybiskup metropolita gdański, a współkonsekratorami arcybiskup Celestino Migliore, nuncjusz apostolski w Polsce i Tadeusz Gocłowski, arcybiskup senior gdański.

 

3 maja 2016 

Abp. Tadeusz Gocłowski zmarł Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku, gdzie przebywał po przejściu rozległego udaru mózgu. 6 maja 2016 został pochowany w krypcie biskupów gdańskich w archikatedrze oliwskiej

Na podstawie Historii Archidiecezji spisanej przez Ks. dr Leszek Jażdżewski - Dyrektor Archiwum Archidiecezjalnego

Używamy plików cookies Ta witryna korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności i plików Cookies .
Korzystanie z niniejszej witryny internetowej bez zmiany ustawień jest równoznaczne ze zgodą użytkownika na stosowanie plików Cookies. Zrozumiałem i akceptuję.
257 0.098789930343628