św. Jan Paweł II

Nic tak nie jest potrzebne człowiekowi jak Miłosierdzie Boże - owa miłość łaskawa, współczująca,

wynosząca człowieka ponad jego słabość ku nieskończonym wyżynom świętości Boga.

św. Siostra Faustyna Kowalska

Niech wszechmoc miłosierdzia Twego, o Panie, rozsławiona będzie po świecie całym,

niechaj cześć Jego nigdy nie ustanie, głoś, duszo moja, miłosierdzie Boże z zapałem.

bł. ks. Michał Sopoćko

Decydującym czynnikiem w otrzymaniu miłosierdzia Bożego jest ufność.

Ufność Bogu ma być mocna i wytrwała, bez zwątpień i słabości.

św. Matka Teresa z Kalkuty

Największym złem jest brak miłości i miłosierdzia, okrutna obojętność wobec bliźniego,

który wyrzucony został przez margines życia w skutek wyzysku, nędzy, choroby.

Papież Franciszek

Miłosierdzie to jest słowo, które objawia Przenajświętszą Trójcę.

Miłosierdzie to najwyższy i ostateczny akt, w którym Bóg wychodzi nam na spotkanie.

 

 

 

Powstanie i rozwój diecezji archidiecezji gdańskiej

W dniu 25 marca 1992 r. została ogłoszona przez papieża Jana Pawła II bulla Totus Tuus Poloniae Populus. Mocą bulli doszło do największej w historii reorganizacji Kościoła Katolickiego w Polsce. Wynikiem tego było również powstanie Metropolii Gdańskiej, w skład której weszły: archidiecezja gdańska, diecezja pelplińska i diecezja toruńska. Nowo utworzona Archidiecezja Gdańska zwiększyła swoje terytorium z 1926 km do 2500 km2 ale i tak pod względem obszarowym należała do najmniejszych w Polsce. Na jej obszarze żyło ok. miliona osób, z których 950 tys. było katolikami.

O ile diecezja gdańska została przeobrażona z diecezji w archidiecezję, o tyle zupełnie nową formą administracyjną była diecezja toruńska. W przypadku diecezji pelplińskiej korzystała ona z długowiecznej tradycji diecezji chełmińskiej, która w wyniku przeobrażeń administracyjnych przestała istnieć. Natomiast archidiecezja gdańska miała już za sobą 70 lat istnienia, licząc od powstania jej jako administratury apostolskiej, co miało miejsce w 1922 r.

Pierwszym biskupem gdańskim, a wcześniej administratorem diecezji gdańskiej został Edward O’Rourke. Urodził się w 1876 r. w Basinie na Białorusi. Pochodził ze starej szlacheckiej rodziny irlandzkiej, obdarzonej w cesarstwie rosyjskim tytułem hrabiego. Studiował we Fryburgu szwajcarskim i Insbrucku. Święcenia kapłańskie otrzymał w Kownie w 1907 r. Po święceniach pracował w Petersburgu jako wykładowca tamtejszego seminarium oraz duszpasterz dla mieszkających tam katolików. W 1918 r. został biskupem ryskim. Sakrę biskupią przyjął w Wilnie. W 1920 r. złożył rezygnację z biskupstwa ryskiego. W latach 1920-1921 pełnił funkcje delegata apostolskiego na kraje bałtyckie. W 1922 r. został ustanowiony administratorem apostolskim Wolnego Miasta Gdańska, a w 1925 r. pierwszym biskupem gdańskim. Tworzył struktury administracyjne diecezji gdańskiej. Kościołem katedralnym ustanowił pocysterski kościół Świętej Trójcy w Oliwie. Wielką troską otoczył ludność polską zamieszkującą tereny Wolnego Miasta. Znał też doskonale język polski i chętnie się nim posługiwał. Zobowiązał wszystkich kapłanów do znajomości języka polskiego. W tym celu zostały zorganizowane kursy języka polskiego na etapie dla początkujących i zaawansowanych kończące się egzaminem. Starał się o utworzenie polskich parafii personalnych, co spotkało się ze sprzeciwem władz Gdańska. Na skutek nacisku nazistów zrezygnował z funkcji biskupa gdańskiego w 1938 r., zrezygnował również z obywatelstwa Wolnego Miasta Gdańska przyjmując obywatelstwo polskie. Przez pewien czas przebywał u brata, a następnie wyjechał do Rzymu, gdzie zmarł w 1943 r. Po wojnie jego ciało zostało sprowadzone do Gdańska i pochowane w krypcie biskupów gdańskich w katedrze oliwskiej.

Kolejnym biskupem gdańskim miał zostać wybitny filozof z Pelplina ks. Franciszek Sawicki. Jednak wobec oporów władz Gdańska biskupem został mianowany dotychczasowy proboszcz katedry oliwskiej Karol Maria Splett. Urodził się w 1898 r. w Sopocie, ochrzczony został w katedrze oliwskiej. Wstąpił do seminarium pelplińskiego (wówczas diecezja gdańska nie miała jeszcze własnego seminarium), gdzie był uczniem Sługi Bożego Konstantyna Dominika. Święcenia kapłańskie przyjął w 1921 r. W 1924 r. uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Posługiwał m. in. w parafiach św. Brygidy w Gdańsku i Pręgowie. Sakrę biskupią przyjął w katedrze oliwskiej. Jego konsekratorami byli biskup warmiński Maksymilian Kaller i biskup pomocniczy diecezji chełmińskiej Konstantyn Dominik. Czas posługi biskupa Spletta przypadł na okres II wojny światowej. Był to najtragiczniejszy okres w historii. Gdańsk oraz Pomorze Gdańskie zostały włączone do Rzeszy Niemieckiej, a wszelkie elementy polskości miały zostać wytępione. Dokonano masowej eksterminacji ludności polskiej, a zwłaszcza duchowieństwa i inteligencji. Smutną pamiątką tego są Lasy Piaśnickie czy cmentarz na Zaspie. Męczeńską śmierć ponieśli kapłani gdańscy dzisiaj błogosławieni: ks. Bronisław Komorowski, ks. Franciszek Rogaczewski i ks. Marian Górecki. W 1939 r. biskup Splett został administratorem apostolskim dla diecezji chełmińskiej. W latach 1940-1942 w Gdańsku przebywał Sługa Boży ks. biskup Konstantyn Dominik. Biskup gdański zatroszczył się dla niego o mieszkanie oraz miesięczne wsparcie finansowe. Po wkroczeniu armii czerwonej na tereny Gdańska, biskup Karol Maria pozostał w swojej diecezji. W sierpniu 1945 r. został aresztowany, a w 1946 r. po pokazowym procesie, skazany na 8 lat więzienia. W czasie uwięzienia znęcano się nad nim fizycznie i psychicznie. Po wyjściu z więzienia był jeszcze przez kilka lat internowany. W 1956 r. wyjechał do RFN. Otoczył duszpasterską troską katolików z Wolnego Miasta Gdańska. Zmarł w 1964 r. w Düsseldorfie i tam też został pochowany. Do końca życia używał tytułu biskupa gdańskiego.

Po aresztowaniu biskupa Spletta administratorem apostolskim dla diecezji gdańskiej i chełmińskiej został ks. Andrzej Wronka. Od 1946 r. pełnił tę funkcję dla diecezji gdańskiej. Po usunięciu go z tego stanowiska, funkcję wikariusza dla diecezji gdańskiej pełnił od 1951 do 1956 r. ks. infułat Jan Cymanowski. Jednocześnie w 1951 r. biskupem koadiutorem gdańskim został mianowany ks. Edmund Nowicki. Urodził się w 1900 r. w Trzemesznie. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1924 r. w Gnieźnie. Studiował prawo kanoniczne w Rzymie uwieńczone stopniem doktora. Przed 1939 r. pracował w kurii arcybiskupiej oraz w sądzie metropolitalnym. W czasie wojny osadzony w obozach koncentracyjnych w Dachau, Gusen i ponownie w Dachau, skąd został zwolniony w 1941 r. pod warunkiem rezygnacji z kapłaństwa, czego na szczęście nie uczynił. Po II wojnie światowej został administratorem apostolskim w Gorzowie Wielkopolskim tworząc struktury diecezjalne m.in. powołując seminarium duchowne. Mianowany biskupem gdańskim, sakrę biskupią przyjął w 1954 r. Diecezję gdańską mógł objąć dopiero w 1956 r. Po śmierci biskupa Spletta został mianowany biskupem ordynariuszem. Tworzył struktury diecezjalne, reorganizował sieć dekanalną. Do jego zasług należy zaliczyć utworzenie Biskupiego Seminarium Duchownego. Zmarł w 1971 r. w szpitalu w Warszawie, został pochowany w krypcie biskupów gdańskich.

Następcą biskupa Nowickiego został jego dotychczasowy biskup pomocniczy ks. Lech Kaczmarek. Urodził się w 1908 r. w Poznaniu. Po przyjęciu do seminarium duchownego w Poznaniu został wysłany do Rzymu skąd jednak powrócił ze względu na słabe zdrowie. Święcenia kapłańskie otrzymał w Poznaniu, w 1936 r. W dwa lata później obronił pracę doktorską z teologii. Po wybuchu II wojny światowej zagrożony aresztowaniem wyjechał z Poznania i przebywał na terenie diecezji tarnowskiej. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Poznania. Był prefektem, pracownikiem sądu metropolitalnego, a następnie wykładowcą w seminarium. W 1958 r. został mianowany biskupem pomocniczym diecezji gdańskiej, a po śmierci biskupa Nowickiego biskupem ordynariuszem. Doprowadził do rozbudowy seminarium duchowne, założył także wiele instytucji diecezjalnych, jak: Gdańskie Towarzystwo Teologiczne, Instytut Pastoralny dla Kapłanów i Biskupi Sąd Duchowny. Od 1982 r. był Krajowym duszpasterzem Ludzi Morza. Z jego inicjatywy odbył się II synod diecezjalny. Powołał do istnienia nowe parafie na terenach wielkomiejskich dzielnic. W czasie jego posługi miały miejsce strajki w stoczni gdańskiej, wobec których nie pozostał obojętny posyłając kapłanów do posługi duszpasterskiej i sakramentalnej wśród strajkujących robotników. Jego biskupem pomocniczym był początkowo ks. Kazimierz Kluz pochodzący z diecezji tarnowskiej. Po jego tragicznej śmierci w wypadku samochodowym w nie do końca wyjaśnionych okolicznościach, gdy wracał z miejscowości Trutnowy, kolejnym biskupem pomocniczym został ks. Tadeusz Gocłowski. Biskup Lech Kaczmarek zmarł w 1984 r. w Gdańsku. Pochowany został w krypcie biskupów gdańskich w Oliwie.

Kolejnym biskupem gdańskim został dotychczasowy biskup pomocniczy Tadeusz Gocłowski. Urodził się w 1931 r. w Piskach w diecezji łomżyńskiej. W 1949 r. wstąpił do zgromadzenia Księży Misjonarzy. Święcenia kapłańskie otrzymał w Krakowie w 1956 r. Studiował na wydziale prawa kanonicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, a następnie w Rzymie. Pracę doktorską obronił w 1970 r. Pracował jako wykładowca seminarium duchownego w Gdańsku, był dwukrotnym rektorem tej instytucji. Pełnił też funkcje redaktora naczelnego periodyku Księży Misjonarzy „Nasza Przeszłość”. W czasie jego posługi biskupiej doszło do wizyty Jana Pawła II. Po raz pierwszy miało to miejsce w 1987 r., gdy Ojciec Święty sprawował Mszę św. dla ludzi świata pracy na gdańskiej Zaspie, po raz drugi w 1999 r., gdy odbyła się Msza św. w Sopocie. Mocą wspomnianej już bulli papieskiej z 1992 r. nastąpiła likwidacja diecezji chełmińskiej, diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji, a Gdańsk do rangi stolicy Metropolii Gdańskiej obejmującej także diecezje pelplińską i toruńską jako diecezje sufragalne. Patronem diecezji został św. Wojciech. Biskup gdański Tadeusz Gocłowski otrzymał tytuł arcybiskupa metropolity gdańskiego. Arcybiskupowi Gocłowskiemu przyszło scalać dawne terytoria diecezji chełmińskiej z diecezją gdańską i tworzyć nowe struktury metropolii. W pierwszej dekadzie istnienia archidiecezji gdańskiej realizowano ogólnopolski i diecezjalny program duszpasterski związany z Drugą Wielką Nowenną i Ewangelizacją 2000, uwieńczony wskazaniami Jana Pawła II zawartymi w liście apostolskim Tertio Millenio Adveniente. Przeżywano Wojciechowe Milenium i nawiedzenie figury fatimskiej, a na nowe tysiąclecie wierni archidiecezji zostali ubogaceni uchwałami III Synodu Archidiecezji Gdańskiej. Minione dwie dekady zaowocowały powstaniem szkół katolickich, stowarzyszeń i organizacji społecznych.

Od 1985 r., funkcję biskupa pomocniczego diecezji gdańskiej pełnił ks. dr hab. Zygmunt Pawłowicz związany z Gdańskiem poprzez miejsce urodzenia i sprawowania kapłańskiej posługi. W 2005 r. przeszedł na emeryturę. Zmarł w 2010 r., został pochowany w krypcie biskupów gdańskich w katedrze oliwskiej. W 2005 r., Jan Paweł II mianował ks. dra Ryszarda Kasynę nowym biskupem pomocniczym archidiecezji gdańskiej. Arcybiskup Tadeusz Gocłowski przeszedł na emeryturę w 2008 r. Zmarł w roku 2016. Został pochowany w krypcie biskupów gdańskich.

Nowy okres w historii archidiecezji wiąże się z datą 17 kwietnia 2008 r., kiedy to Ojciec Święty Benedykt XVI mianował księdza arcybiskupa Sławoja Leszka Głódzia, dotychczasowego ordynariusza diecezji warszawsko-praskiej metropolitą gdańskim. Swoją nową posługę abp metropolita objął podczas uroczystego ingresu do Bazyliki Archikatedralnej w Gdańsku Oliwie 26 kwietnia o godz. 12.00. 21 czerwca 2008 r. udzielił pierwszych święceń kapłańskich w Archidiecezji Gdańskiej, w Bazylice Mariackiej w Gdańsku. 29 czerwca 2008 r. w Rzymie otrzymał z rąk Papieża Benedykta XVI paliusz - znak metropolity. W 2012 r. dotychczasowy biskup pomocniczy Ryszard Kasyna został biskupem pelplińskim. Nowym biskupem pomocniczym został ks. dr Wiesław Szlachetka. W 2015 r. drugim biskupem pomocniczym został pochodzący z Gdańska ks. dr Zbigniew Zieliński. Po raz pierwszy w swojej historii diecezja a następnie archidiecezja posiada dwóch biskupów pomocniczych. Tak przedstawia się historia diecezji i archidiecezji gdańskiej, która w chwili powstania liczyła 4 dekanaty i 140 000 wiernych. Obecnie Archidiecezja posiada 24 dekanaty, 200 parafii i ponad 900 000 wiernych.

Ks. dr Leszek Jażdżewski - Dyrektor Archiwum Archidiecezjalnego

 

Kuria Metropolitalna Gdańska

ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 1
80-330 Gdańsk Oliwa

tel.:(+48 58) 552-00-51
fax.: (+48 58) 552-27-75
kuria@diecezja.gda.pl

od poniedziałku do piątku w godz. 9.00 - 13.00