Bazylika Świętej TrójcyRys historyczny

1186 – Książe pomorski Subisław I erygował 2 lipca klasztor cystersów nazywany "Beatae Mariae de Oliva" lub "ad montem Olivarum", a od XII wieku "Monasterium sanctae dei genitricis et virginis Mariae de Oliva".

1224 – W czasie napadu pogańskich Prusów pierwsze romańskie oratorium spłonęło. Odbudowany i powiększony kościół w roku 1234 (lub w 1236) ponownie został zniszczony przez Prusów.

1350 – Zapalenie się sadzy w kominie spowodowało pożar i doszczętne spalenie się kościoła i klasztoru. Obecny kształt kościół i klasztor uzyskał w drugiej połowie XIV wieku.

1577 – Gdańskie wojsko najemne napadło na klasztor i spaliło go doszczętnie. Kościół odbudowano w latach 1578 – 1583.

1594 – biskup włocławski Hieronim Rozrażewski 14 sierpnia konsekrował kościół.

1831 – Władze pruskie zlikwidowały klasztor cystersów w Oliwie. Kościół i część zabudowań poklasztornych przydzieliły parafii katolickiej.

1925 – Papież Pius XI erygował bullą z dnia 30 grudnia diecezję gdańską. Na mocy tej bulli kościół oliwski uzyskał rangę katedry, a Oliwa stała się stolicą diecezji i siedzibą biskupów.

1976 – Papież Paweł VI podniósł katedrę dnia 8 lipca do godności bazyliki mniejszej.

1992 - Papież Jan Paweł II bullą z dnia 25 marca utworzył archidiecezję gdańską z siedzibą w Oliwie. Bazylika Świętej Trójcy stała się archikatedrą.

Opis Archikatedra Oliwska zbudowana na rzucie krzyża łacińskiego jest trzynawową bazyliką z nawą środkową, niższymi nawami bocznymi, przykrytymi dachem pulpitowym, transeptem i obejściem prezbiterium (ambitem). Fasadę tworzą dwie smukłe, wysokie na 46m wieże z ostro zakończonymi hełmami. Ożywia ją barokowy portal (1688), jak również trzy okna różnej wielkości i trzy kartusze. Nad przecięciem się naw jest wieża dzwonów – typowy element budownictwa cysterskiego.
Archikatedra ma długość 107m (wewnątrz 97,6m), szerokość 19m, wysokość 17,7m. Jest to najdłuższy kościół cysterski na świecie.
Wyposażenie kościoła to sakralne dzieła sztuki renesansowej, barokowej, rokokowej i klasycystycznej o wysokim poziomie artystycznym.
Archikatedra słynie głównie ze swych organów. Małe (1762) i duże (1788) wykonał frater Michael alias Johanes Wulf z Ornety na Warmii. Duże dokończył Fryderyk Rudolf Dalitz (1793). Dopełnia je pozytyw wykonany w warsztacie budowy organów "Zygmunt Kamiński i synowie" (1968). Połączone ze sobą trzy instrumenty mają w sumie 7876 piszczałek objętych 110 rejestrami. Cudowne brzmienie instrumentu współgra z rokokowym wystrojem prospektu organowego, w którym w duchu epoki anioły, słońca i gwiazdy poruszają się w trakcie koncertu.

We wnętrzu archikatedry są 23 ołtarze o dużej wartości historycznej, przeważnie barokowe i rokokowe, wykonane częściowo z marmuru. Ich treść ikonograficzna oddaje program kościoła potrydenckiego. Zwracają uwagę dawny ołtarz główny wykonany w stylu renesansu niderlandzkiego (1605) i obecny główny, który jest najpełniejszym dziełem barokowym na Pomorzu (1688).

Obrazy w ołtarzach, w nawie głównej, w prezbiterium są dziełem znanych siedemnastowiecznych malarzy; Hermana Hahna (1574–1628), Adolfa Boya (1612–1680), Andrzeja Stecha (1635–1697), Andreasa Schlutera (1660–1714).

Wystrój uzupełniają rokokowe kaplice św. Jana Nepumocena i św. Krzyża, ambona, płyty nagrobne, epitafia, grobowiec książąt pomorskich, nagrobek rodziny Kosów, krypta biskupia, zabytkowe żyrandole, baldachimy, cenny kultowo i artystycznie feretron przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem, noszony na pielgrzymkach do Kalwarii Wejherowskiej oraz wiele innych zabytków znajdujących się w kościele i w byłym klasztorze cysterskim.

Turyści w zabudowaniach byłego klasztoru (obecnie Seminarium) mogą obejrzeć zbiory Muzeum Diecezjalnego. W archikatedrze odbywają się koncerty organowe.

Więcej informacji - Zabytki Archikatedry Oliwskiej

Parafia rzymskokatolicka pw. Trójcy Świętej

Więcej informacji - oficjalna strona Archikatedry Oliwskiej






autor: Zdzisław Skrago